Đơn giá theo giờ của người làm tự do không phải là lương mong muốn chia cho số giờ trong tháng. Nếu tính như vậy, bạn gần như chắc chắn bán rẻ chính mình: trong một tháng có rất nhiều giờ làm việc mà không ai trả tiền, còn chi phí thì có những khoản người đi làm công ty không bao giờ phải nghĩ tới, như máy tính hỏng, bảo hiểm tự đóng, tháng không có dự án.
Bài này đi theo một trình tự ai cũng làm được với một tờ giấy: cộng đủ chi phí một tháng, đếm số giờ thật sự tính được tiền, chia ra giá sàn, rồi mới cộng thêm phần cho tay nghề và độ khó. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính, không phải mức giá thị trường của nghề nào. Phần cuối có câu lệnh mẫu để nhờ AI soát lại phép tính và chỉ ra giả định nào đang lạc quan quá.
Vì sao lấy lương mong muốn chia giờ là cách tính thiếu
Người mới ra làm tự do thường lấy mức lương cũ ở công ty, chia cho khoảng một trăm bảy mươi giờ làm mỗi tháng và gọi đó là đơn giá giờ. Cách tính này bỏ sót hai thứ lớn. Thứ nhất, ở công ty bạn nhận lương cả những giờ ngồi họp, trả lời thư, học phần mềm mới, chờ việc; khi làm tự do, những giờ đó vẫn còn nhưng không khách nào trả. Thứ hai, công ty đã gánh hộ bạn nhiều khoản: máy móc, phần mềm, chỗ ngồi, điện, phần bảo hiểm của người sử dụng lao động, ngày phép có lương, và quan trọng nhất là rủi ro tháng không có doanh thu.
Khi tự làm, mọi khoản ấy chuyển sang vai bạn. Vì vậy đơn giá giờ của người làm tự do luôn phải cao hơn đáng kể so với con số lương chia giờ, và điều đó không có nghĩa là bạn đòi giá cao. Nó chỉ phản ánh đúng chi phí của một người vừa là nhân viên, vừa là phòng kinh doanh, vừa là kế toán của chính mình.
Một cách nghĩ giúp tách bạch: đơn giá giờ gồm ba tầng. Tầng dưới cùng là chi phí để bạn sống và làm nghề được. Tầng giữa là phần bù cho những giờ không tính được tiền. Tầng trên cùng là phần tay nghề, độ khó và lợi nhuận để bạn phát triển. Giá sàn chỉ gồm hai tầng đầu; bán dưới giá sàn là đang trả tiền để được làm việc cho khách.
Bước một: cộng đủ chi phí một tháng, kể cả những khoản ít khi nghĩ tới
Hãy liệt kê theo bảng dưới, dùng số thật của bạn. Cột ví dụ là một trường hợp giả định của người làm dịch thuật tại nhà ở một thành phố lớn, chỉ để thấy cấu trúc. Khoản nào chi theo năm thì chia mười hai.
| Khoản | Gồm những gì | Ví dụ giả định mỗi tháng |
|---|---|---|
| Chi phí sống | Nhà ở, ăn uống, đi lại, phần đóng góp cho gia đình | 15 triệu đồng |
| Bảo hiểm và sức khoẻ | Bảo hiểm tự đóng theo quy định hiện hành, khám định kỳ | 1,5 triệu đồng |
| Công cụ làm nghề | Máy tính chia theo số tháng dùng, phần mềm thuê bao, tài khoản lưu trữ | 1,5 triệu đồng |
| Chi phí vận hành | Internet, điện, chỗ ngồi làm việc chung, gặp khách | 1 triệu đồng |
| Học và phát triển | Khoá học, sách, chứng chỉ nghề | 0,5 triệu đồng |
| Quỹ dự phòng | Phần để dành cho tháng ít việc, máy hỏng, ốm | 2,5 triệu đồng |
| Thuế và nghĩa vụ | Khoản để riêng theo quy định thuế hiện hành với thu nhập của bạn | tự kiểm theo quy định |
Trong ví dụ giả định, phần cộng được là 22 triệu đồng, chưa kể thuế. Điều đáng chú ý là chi phí sống chỉ chiếm khoảng hai phần ba; một phần ba còn lại là những thứ người mới hay quên. Về thuế, quy định với thu nhập từ làm tự do có thể thay đổi, nên hãy hỏi cơ quan thuế hoặc người làm kế toán quen thay vì đoán một tỉ lệ.
Bước hai: đếm số giờ thật sự tính được tiền
Bắt đầu từ giờ làm việc danh nghĩa. Giả sử bạn làm năm ngày một tuần, tám tiếng một ngày, trừ ngày lễ và vài ngày nghỉ của riêng mình, một tháng còn khoảng một trăm sáu mươi giờ ngồi vào bàn.
Trừ giờ đi tìm và giữ khách. Trả lời tin nhắn hỏi giá, gọi điện tư vấn, viết báo giá, gặp khách mà không chốt được. Người mới thường mất một phần tư thời gian cho việc này, người đã có khách quen thì ít hơn.
Trừ giờ hành chính. Xuất hoá đơn hoặc chứng từ, theo dõi công nợ, sắp xếp tệp, sao lưu, cập nhật hồ sơ năng lực. Việc nhỏ nhưng cộng lại không nhỏ.
Trừ giờ sửa và giờ chờ. Những lần khách xem chậm, bạn phải dừng việc rồi quay lại; những vòng sửa nhỏ mà bạn ngại tính tiền. Phần này nên ghi chép thật trong hai, ba tuần để biết con số của riêng bạn.
Ra con số giờ tính tiền. Với nhiều người làm tự do, số giờ thực sự ghi được vào hoá đơn chỉ khoảng một nửa đến ba phần năm giờ ngồi vào bàn. Trong ví dụ giả định, ta lấy tám mươi giờ mỗi tháng. Nếu bạn chưa biết tỉ lệ của mình, chọn con số thấp cho an toàn rồi chỉnh sau khi có ghi chép.
Bước ba: chia ra giá sàn và làm tròn có chủ đích
Có chi phí và có giờ tính tiền, phép tính còn lại rất đơn giản. Làm theo thứ tự sau, mỗi bước ghi lại để sau này soát được.
- Lấy tổng chi phí một tháng, cộng khoản để riêng cho thuế. Ví dụ giả định: 22 triệu đồng cộng phần thuế bạn tự ước, giả sử thành 23 triệu đồng.
- Chia cho số giờ tính tiền. 23 triệu đồng chia 80 giờ ra khoảng 287 nghìn đồng mỗi giờ. Đây là giá sàn: thấp hơn mức này là lỗ.
- Kiểm tra độ nhạy: nếu tháng đó chỉ được 60 giờ tính tiền, giá sàn nhảy lên khoảng 383 nghìn đồng. Con số này cho thấy giờ tính tiền ảnh hưởng mạnh hơn bạn tưởng.
- Làm tròn lên, không làm tròn xuống. 287 nghìn có thể thành 300 nghìn; phần lệch nhỏ đó bù cho những ước lượng chưa chắc.
- Ghi giá sàn vào chỗ bạn nhìn thấy mỗi khi báo giá, để không lỡ miệng nhận một mức thấp hơn trong lúc khách đang hối.
Lưu ý: giá sàn là con số cho riêng bạn, không đưa nguyên cho khách. Khách cần thấy giá chào và phạm vi công việc, không cần biết tiền nhà của bạn.
Từ giá sàn lên giá chào: cộng phần tay nghề và độ khó
Kinh nghiệm và kết quả đã chứng minh. Người có năm năm làm một mảng hẹp, có sản phẩm cũ để khách xem, thường làm nhanh hơn và ít sai hơn. Phần chênh này đáng được trả, và nó nằm ở tầng trên của đơn giá chứ không lẫn vào giá sàn.
Độ khó và trách nhiệm. Dịch hợp đồng có hệ quả pháp lý khác dịch bài đăng mạng xã hội; sửa lỗi hệ thống đang chạy khác dựng trang giới thiệu mới. Việc nào sai thì thiệt hại lớn cho khách, việc đó đáng một hệ số cao hơn.
Việc gấp và việc ngoài giờ. Nhận việc cần giao trong hai mươi bốn giờ nghĩa là bạn phải gác việc khác hoặc thức khuya. Nhiều người làm tự do đặt sẵn một hệ số cho việc gấp để khỏi phải mặc cả lại mỗi lần.
Khối lượng và sự đều đặn. Khách giao việc đều hằng tháng giúp bạn giảm giờ đi tìm khách, nên có thể nhận một mức thấp hơn chút so với khách làm một lần. Đây là giảm có lý do, khác với giảm vì bị ép.
Ghi lại thành bảng hệ số. Ví dụ giả định: giá chào thường bằng giá sàn nhân một phẩy ba; việc trách nhiệm cao nhân thêm một phẩy hai; việc gấp nhân thêm một phẩy năm. Con số cụ thể tuỳ nghề, nhưng có bảng thì bạn báo giá nhất quán và tự tin hơn.
Nhờ AI soát phép tính và phản biện giả định
AI hữu ích ở hai việc: làm lại phép tính để bắt lỗi cộng trừ, và đóng vai người hoài nghi để chỉ ra chỗ bạn đang tự lừa mình. Nó không biết giá thị trường thật của nghề bạn ở địa phương bạn, nên đừng hỏi nó "nên lấy bao nhiêu một giờ" rồi chép câu trả lời. Hãy đưa cho nó cấu trúc và số liệu đã che, nhờ nó soát.
Câu lệnh mẫu: "Đây là bảng chi phí một tháng của một người làm dịch thuật tự do (số liệu giả định): chi phí sống 15 triệu, bảo hiểm 1,5 triệu, công cụ 1,5 triệu, vận hành 1 triệu, học 0,5 triệu, dự phòng 2,5 triệu. Giờ ngồi làm việc 160 giờ, ước lượng giờ tính tiền 80 giờ. Hãy làm lại phép tính giá sàn mỗi giờ, rồi liệt kê năm giả định có thể đang quá lạc quan, mỗi giả định kèm một câu hỏi để người đó tự kiểm. Không đưa ra mức giá thị trường."
Khi đọc kết quả, kiểm lại phép chia bằng máy tính của bạn; AI đôi khi tính sai số lớn hoặc làm tròn tuỳ tiện. Phần đáng giá nhất thường là danh sách câu hỏi: tháng nghỉ Tết có bao nhiêu giờ tính tiền, máy tính dùng được mấy năm, đã có tiền khám răng chưa. Bạn trả lời từng câu bằng số thật của mình rồi tính lại.
Về dữ liệu: không cần dán sao kê ngân hàng, tên khách hay hợp đồng thật vào khung chat. Chỉ đưa các con số đã làm tròn theo nhóm. Nếu cần soát bảng tính lớn hơn, xoá các cột có tên người và số tài khoản trước khi tải lên.
Những sai lầm làm đơn giá giờ thấp hơn thực tế
Phần lớn người làm tự do bán dưới giá sàn không phải vì khách ép, mà vì tính thiếu ngay từ đầu. Soát lại danh sách này mỗi năm một lần hoặc mỗi khi chi phí sống thay đổi.
- Quên khấu hao máy móc: máy tính, máy ảnh, bàn ghế đều phải thay. Không chia dần vào từng tháng thì đến lúc hỏng sẽ thấy hụt.
- Lấy giờ ngồi bàn làm giờ tính tiền: đây là lỗi lớn nhất, có thể làm giá sàn thấp đi gần một nửa.
- Không có quỹ dự phòng: tháng nhiều việc tiêu hết, tháng ít việc phải nhận giá rẻ để có tiền, vòng lặp đó kéo đơn giá xuống mãi.
- Nhìn giá người khác rao trên mạng rồi lấy thấp hơn một chút: bạn không biết chi phí, tay nghề và hoàn cảnh của họ, và nhiều mức rao chỉ là mồi.
- Không tính lại khi chi phí sống thay đổi: chuyển nhà, có con nhỏ, thêm người phụ thuộc đều làm giá sàn tăng.
- Giữ một đơn giá cho mọi loại việc: việc gấp, việc trách nhiệm cao, việc lặp lại cần những mức khác nhau.
Có giá sàn rõ ràng rồi, bước tiếp theo là quyết định khi nào báo theo giờ, khi nào báo trọn gói theo dự án. Đó là chuyện của một bài khác trong danh mục này.
Câu hỏi thường gặp
Mới ra làm tự do, chưa có số liệu giờ tính tiền thì lấy bao nhiêu?
Chọn một con số thận trọng, chẳng hạn một nửa số giờ ngồi vào bàn, rồi ghi chép thật trong một tháng. Sau tháng đầu, thay bằng số đo được. Chọn thấp lúc đầu giúp giá sàn không bị tính thiếu.
Có nên công khai đơn giá giờ trên trang cá nhân không?
Tuỳ nghề và tuỳ khách. Công khai giúp lọc bớt người hỏi chơi, nhưng dễ bị so trực tiếp với người khác mà bỏ qua phạm vi. Nhiều người chọn công khai mức khởi điểm và ghi rõ báo giá cụ thể sau khi xem yêu cầu.
Đơn giá giờ có cần tính lại không, bao lâu một lần?
Nên tính lại ít nhất mỗi năm một lần, và mỗi khi chi phí sống, công cụ làm nghề hoặc tỉ lệ giờ tính tiền thay đổi rõ. Với khách cũ, báo trước việc điều chỉnh để họ chủ động ngân sách.
Khách nói người khác lấy rẻ hơn nhiều thì có nên hạ xuống không?
Không hạ xuống dưới giá sàn. Bạn có thể giải thích khác biệt về phạm vi, thời hạn, số vòng sửa, hoặc đề nghị thu hẹp phạm vi để vừa ngân sách của khách, nhưng giữ đơn giá.
AI có thể cho biết giá thị trường của nghề mình không?
AI không có dữ liệu giá hiện hành đáng tin cho từng nghề và từng địa phương, và có thể đưa ra con số nghe hợp lý nhưng không có nguồn. Dùng AI để soát phép tính và đặt câu hỏi, còn giá thị trường thì hỏi người trong nghề và xem các đơn đã chốt thật.
Có cần để riêng khoản thuế khi tính đơn giá không?
Có. Thu nhập từ làm tự do vẫn có nghĩa vụ thuế theo quy định hiện hành, và cách khai có thể thay đổi. Hãy hỏi cơ quan thuế hoặc người làm kế toán để biết khoản phải để riêng, rồi đưa vào chi phí trước khi chia giờ.